Pre-mantelzorg en het omgevingsplan: mag je alvast bouwen?

Wilt u graag tijdig anticiperen op de toekomst en uw ouder wordende ouders alvast dichtbij laten wonen voordat er sprake is van een acute zorgvraag? Steeds meer families kiezen voor pre-mantelzorg, omdat het vroegtijdig samenwonen rust en zekerheid biedt voor het hele gezin. Toch stelt de wetgeving specifieke eisen, want bouwen zonder acute medische indicatie vraagt om een zorgvuldige toetsing aan het lokale omgevingsplan.

Wat is pre-mantelzorg en waarom kiezen gezinnen ervoor?

Ouder worden komt vaak met kleine ongemakken voordat er sprake is van zware, intensieve mantelzorg. Misschien lukt het tuinonderhoud niet meer zo goed, voelt het grote familiehuis leeg en onveilig, of is de afstand tussen familieleden simpelweg te groot om regelmatig even binnen te lopen. Pre-mantelzorg is bedoeld voor deze tussenfase. Het stelt ouders in staat om zelfstandig te blijven wonen in een volwaardige, gelijkvloerse woonruimte op het perceel van hun kinderen, zonder dat er direct sprake is van een formele zorgindicatie.

Door te kiezen voor pre-mantelzorg voorkomt u dat u pas in actie komt wanneer er een crisissituatie ontstaat, zoals een nare valpartij of plotselinge achteruitgang. U investeert in nabijheid, gezelligheid en wederzijdse ondersteuning, terwijl ieders privacy gewaarborgd blijft. Bij Naest Living zien we dagelijks hoe waardevol deze stap is: grootouders genieten van de kleinkinderen in de tuin, kinderen ervaren minder reisstress en ouders behouden de regie over hun eigen leven in onze mantelzorgwoningen.

Het juridische verschil: mantelzorg versus pre-mantelzorg

Om te begrijpen wat er mag op uw perceel, is het essentieel om het onderscheid te kennen tussen reguliere mantelzorg en pre-mantelzorg. Bij reguliere mantelzorg is er sprake van een aantoonbare, intensieve zorgbehoefte die de gebruikelijke zorg tussen huisgenoten overstijgt. Deze zorgbehoefte kan worden aangetoond met een indicatie vanuit de WMO, een CIZ-indicatie of een verklaring van een behandelend arts of wijkverpleegkundige. Wanneer u aan deze voorwaarden voldoet, mag u onder de landelijke regels vaak vergunningvrij bouwen in het achtererfgebied.

Bij pre-mantelzorg ontbreekt deze zware medische verklaring juist. Uw ouders zijn nog vitaal genoeg om zelfstandig te functioneren, maar de wens is er om alvast voor te sorteren op de toekomst. Omdat de landelijke regeling voor vergunningvrij bouwen puur gekoppeld is aan een actuele zorgindicatie, geldt de automatische vrijstelling hier niet. Wie alvast wil bouwen voor de toekomst, moet daarom kijken naar de mogelijkheden binnen de gemeentelijke kaders en het geldende omgevingsplan.

De Omgevingswet en het omgevingsplan: mag u alvast bouwen?

Sinds de invoering van de nieuwe Omgevingswet heeft elke Nederlandse gemeente één integraal omgevingsplan. Hierin staat precies beschreven wat er wel en niet gebouwd mag worden op specifieke locaties. Waar het oude bestemmingsplan vaak star was ingericht, biedt het moderne omgevingsplan gemeenten juist meer beleidsruimte om maatschappelijke vraagstukken, zoals de vergrijzing en het woningtekort, lokaal op te lossen.

Het korte antwoord op de vraag of u alvast mag bouwen luidt: ja, mits uw gemeente hiervoor beleid heeft opgesteld of bereid is mee te werken aan een afwijking. Veel vooruitstrevende gemeenten hebben inmiddels een specifieke pre-mantelzorgregeling opgenomen in hun omgevingsplan of beleidsregels. Staat er nog niets concreets in het omgevingsplan van uw woonplaats? Dan kan de gemeente via een zogeheten buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) alsnog een tijdelijke omgevingsvergunning verlenen. Het antwoord verschilt dus per woonplaats, wat een gedegen vooronderzoek noodzakelijk maakt.

Veelvoorkomende voorwaarden van gemeenten

Gemeenten die pre-mantelzorg toestaan, willen voorkomen dat er verkapte permanente woningen worden gecreëerd die na vertrek van de bewoners regulier verhuurd worden. Daarom stellen zij doorgaans duidelijke randvoorwaarden op om het tijdelijke en zorgzame karakter te borgen:

• Leeftijdsgrens: Veel gemeenten hanteren een minimumleeftijd voor de toekomstige zorgvrager, vaak vastgesteld op de AOW-gerechtigde leeftijd of minimaal 67 tot 70 jaar.
• Tijdelijke instandhouding: De vergunning voor een pre-mantelzorgwoning wordt vrijwel altijd tijdelijk verleend, bijvoorbeeld voor een periode van 10 of maximaal 15 jaar.
• Toekomstige zorgbehoefte: Sommige gemeenten vragen om een onderbouwing, zoals een sociaal-medisch advies of een mantelzorgscan via het WMO-loket, waarin aannemelijk wordt gemaakt dat er binnen afzienbare tijd zorg nodig zal zijn.
• Verwijderingsplicht of functiewijziging: Zodra de bewoners verhuizen of komen te overlijden, moet de woonfunctie van het bijgebouw worden beëindigd. De keuken of badkamer moet dan worden ontmanteld, of het gehele mobiele bouwwerk moet van het perceel worden verwijderd.
• Bebouwingspercentage en erfinrichting: De woning moet stedenbouwkundig passen binnen het achtererfgebied, zonder dat de buren onevenredig worden gehinderd qua privacy of daglichttoetreding.

Waarom een modulaire pre-mantelzorgwoning de ideale keuze is

Omdat pre-mantelzorgregelingen bijna altijd tijdelijk van aard zijn, is traditioneel aanbouwen van steen vaak een risicovolle en minder rendabele investering. Wanneer de zorgrelatie over tien jaar eindigt, zit u mogelijk met een permanente stenen uitbouw die officieel niet meer als zelfstandige woning gebruikt mag worden. Een verplaatsbare, modulaire mantelzorgwoning biedt hierop het perfecte antwoord.

Onze compacte woningen worden compleet in een fabriekshal gebouwd en in één dag op uw terrein geplaatst. Ze voldoen aan de strengste isolatie- en bouwbesluiteisen, waardoor uw ouders genieten van hedendaags wooncomfort met vloerverwarming, uitstekende akoestiek en een drempelloze inrichting. Mocht de situatie in de toekomst veranderen, dan kan de unit eenvoudig in zijn geheel worden doorverkocht of verplaatst. Zo blijft uw financiële investering beschermd en voldoet u moeiteloos aan eventuele ontmantelingseisen van de gemeente. Lees gerust meer over onze werkwijze om te zien hoe wij dit traject van A tot Z voor families uit handen nemen.

Stappenplan: van wens naar vergunning

Wilt u onderzoeken of pre-mantelzorg op uw kavel haalbaar is? Doorloop dan de volgende stappen om onaangename verrassingen te voorkomen:

1. Doe een omgevingscheck: Controleer via het landelijke Omgevingsloket hoe uw perceel is bestemd en welke regels er gelden voor bijbehorende bouwwerken.
2. Raadpleeg het gemeentelijke beleid: Vraag bij de afdeling vergunningen van uw gemeente na of er een specifiek pre-mantelzorgbeleid van kracht is en welke leeftijdscriteria daarbij horen.
3. Dien een principeverzoek in: Indien er nog geen pasklaar beleid is, kunt u een principeverzoek indienen. Hiermee peilt u vooraf of het college bereid is om via een afwijking van het omgevingsplan mee te werken.
4. Kies voor een demontabele opzet: Kies een flexibele woningoplossing die kan meegroeien naar intensieve zorg en indien nodig weer verwijderd kan worden.
5. Formele aanvraag: Zodra er groen licht is, dient u de formele omgevingsvergunning in met de juiste bouwtekeningen en situatieschetsen.

Belangrijkste punten

• Pre-mantelzorg richt zich op vroegtijdig samenwonen ter voorbereiding op toekomstige zorg, nog voordat er een medische indicatie is.
• In tegenstelling tot reguliere mantelzorg is pre-mantelzorg niet automatisch landelijk vergunningvrij.
• Het lokale omgevingsplan bepaalt of en onder welke voorwaarden een pre-mantelzorgwoning geplaatst mag worden.
• Gemeenten hanteren vaak voorwaarden zoals een minimumleeftijd van 67 jaar, een maximale termijn van 10 tot 15 jaar en een verwijderingsplicht.
• Een modulaire, verplaatsbare mantelzorgwoning sluit naadloos aan op de tijdelijke vergunningen van gemeenten.

Wilt u ontdekken wat de mogelijkheden zijn voor een pre-mantelzorgwoning in uw specifieke gemeente? Wij denken graag met u mee over de regels, vergunningen en de beste opstelling voor uw tuin; neem vrijblijvend contact op met onze adviseurs voor een helder en persoonlijk advies.

Veelgestelde vragen